بسته شدن تنگه هرمز با اقتصاد جهان چه کرد؟
کاروخدمت: بسته شدن تنگه هرمز یعنی شوک به انرژی، غذا و دارو؛ گزارشی از فروپاشی زنجیره تامین جهان.
با گذشت زمان و بروز التهابات ژئوپلیتیک، اهمیت استراتژیک آبراهه های بین المللی بیشتر از پیش آشکار می شود. این گزارش بررسی ابعاد فاجعه بار و غیرقابل جایگزین بسته شدن تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی پرداخته است. گزارش حاضر نشان میدهد که تنگه هرمز تنها یک گذرگاه نفتی نیست، بلکه شاه رگ حیاتی امنیت انرژی، امنیت غذایی و زنجیره تأمین صنایع در سرتاسر جهان است.
این گزارش به وضوح نشان میدهد که چطور یک گذرگاه دریایی به عرض ۳۳ کیلومتر که مسافت قابل کشتیرانی امن در آن کمتر از ۶ کیلومتر است، می تواند نبض حیات اقتصاد کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه را در دست بگیرد.
هژمونی انرژی خلیج فارس و توهم مسیرهای جایگزین
خلیج فارس حدودا نیمی از ذخایر اثبات شده نفت جهان را در خود جای داده است. بیشتر صادرات نفت کشورهای هم مرز با خلیج فارس برای رسیدن به بازارهای جهانی باید از این تنگه عبور کند. بر مبنای برآوردهای سال ۲۰۲۴، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده های نفتی از این مسیر عبور کرده است.
بسیاری از تحلیل گران غربی همواره به مسیرهای جایگزین دلخوش بوده اند، اما گزارش کارآمد نشان میدهد که بر خلاف دیگر مناطق عمده تولیدکننده نفت، تنها ۲ خط لوله جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز وجود دارد. خط لوله شرق-غرب عربستان (پترولاین) با ظرفیت حدود ۵ میلیون بشکه در روز و خط لوله ابوظبی با ظرفیت ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه در روز، روی هم رفته ظرفیتی بسیار کمتر از نفت عبوری از تنگه هرمز دارند. بیشتر از نیمی از صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس فاقد مسیر جایگزین موثر در کوتاه مدت است.
از منظر مقاصد صادراتی، اقتصادهای آسیایی بشدت در خط مقدم صدمه قرار دارند. کشورهای چین، هند، ژاپن و کره جنوبی مجموعا سهم غالبی از واردات نفت عبوری از این تنگه را به خود اختصاص می دهند. در سال ۲۰۲۴، چین با واردات بیشتر از ۱۴۲ میلیارد دلار و هند با واردات بیشتر از ۱۰۲ میلیارد دلار، بزرگترین وابستگان به این مسیر بوده اند.
بحران در بازار جهانی گاز؛ از نیروگاه ها تا پتروشیمی ها
اهمیت تنگه هرمز به نفت ختم نمی گردد. این مسیر، شریان اصلی صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) کشورهای حاشیه خلیج فارس، بخصوص قطر است. بطور متوسط حدود ۲۵ درصد تجارت جهانی LNG از راه این تنگه جابه جا می شود. کشورهای شرق و جنوب آسیا مانند هند، کره جنوبی، تایوان، ژاپن و چین بیشترین وابستگی را به این جریان دارند.
توقف این جریان نه فقط سوخت نیروگاه های برق را مختل می کند، بلکه صنایع پتروشیمی، تولید کودهای شیمیایی و گرمایش شهری در اقتصادهای صنعتی را با بحران مواجه می سازد. در قسمت گاز مایع (LPG) نیز آمارها خیره کننده است. ۲۹ درصد تجارت جهانی این محصول از تنگه هرمز به مقاصد خود منتقل می شود. کشورهای ژاپن، هند و کره جنوبی بیشتر از ۶۰ درصد از LPG وارداتی خویش را از این مسیر تأمین می کنند.
فلج شدن شبکه حمل و نقل و صنایع تولیدی
فرآورده های پالایشی و پتروشیمی خلیج فارس نقش غیرقابل انکاری در تحرک اقتصاد جهانی دارند:
گازوئیل و سوخت جت: ۲۰ درصد تجارت جهانی مستقیم گازوئیل از این مسیر عبور می کند. همینطور ۲۰ درصد از صادرات جهانی سوخت جت مستقیما به این گذرگاه وابسته است. اختلال در این عرصه، به سرعت قیمت بلیت ها، هزینه حمل و نقل کالا و تجارت جهانی را تحت الشعاع قرار می دهد.
نفتا: ۳۷ درصد تجارت جهانی این خوراک حیاتی پتروشیمی ها به تنگه هرمز وابسته است. هند، سنگاپور، تایوان، کره جنوبی و ژاپن بشدت به این مسیر نیاز دارند.
استایرن و مونو اتیلن گلایکول (MEG): حدود ۳۴ درصد تجارت جهانی استایرن (کاربردی در صنایع بسته بندی و خودروسازی) و ۴۳ درصد تجارت جهانی MEG (حیاتی برای صنایع نساجی و بسته بندی) از این منطقه عبور می کند.
تهدید مستقیم امنیت غذایی و صنایع پیشرفته (High-Tech)
شاید یکی از شوکه کننده ترین بخش های این گزارش، گره خوردن امنیت غذایی جهان به یک تنگه در خاورمیانه باشد.
اوره و آمونیاک: اوره بعنوان پرمصرف ترین کود نیتروژنه جهان، وابستگی ۳۳ درصدی به این مسیر دارد. استرالیا، تایلند و ترکیه بیشتر از ۵۰ درصد واردات اوره خویش را از تنگه هرمز انجام می دهند. همینطور ۲۳ درصد تجارت جهانی آمونیاک به این آبراهه وابسته است. افزایش قیمت این اقلام مستقیما به رشد هزینه تولید غلات، برنج، ذرت و محصولات اساسی منجر شده و تورم غذایی را به دنبال دارد.
گوگرد: ۴۵ درصد صادرات جهانی گوگرد که ماده اصلی تولید کودهای فسفاته (اسید سولفوریک) است، از این نقطه صادر می شود. مراکش بعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان کودهای فسفاته در جهان، بشدت به این واردات نیازمند است.
هلیوم: در عرصه تکنولوژی های جدید، قطر تأمین کننده یک سوم (۳۳ درصد) هلیوم مصرفی جهان است که از تنگه هرمز عبور می کند. این گاز کمیاب برای دستگاه های MRI در پزشکی، تولید تراشه ها و خنک کننده دیتاسنترهای هوش مصنوعی مهم است. توقف آن ضربه مهلکی به زنجیره تأمین الکترونیک و فناوری وارد میکند.
اثر دومینو؛ چطور بحران شرق، غرب را می بلعد؟
بسته شدن تنگه هرمز یک شوک دو مرحله ای به وجود می آورد. در فاز نخست، کشورهای آسیای شرقی و جنوبی (چین، ژاپن، هند و کره جنوبی) بعنوان خط مقدم، مستقیما با کاهش نفت و گاز و کاهش ظرفیت تولید مواجه می شوند.
اما در مرحله دوم، این بحران به شکل شوک زنجیره تأمین به غرب منتقل می شود. توقف خطوط تولید در آسیا و رشد هزینه های تولید، تورم را به اقتصادهای غربی پمپاژ می کند. بعنوان مثال، یک ماه بعد از آغاز تنش ها در اواخر فوریه، شاخص قیمت سفر در ایالات متحده آمریکا (TPI) در ماه مارس ۲۰۲۶ افزایش شایان توجهی داشت و قیمت سوخت در آمریکا ظرف یک ماه با ۲۱.۵ درصد افزایش، بیشترین تأثیر را در این تورم ماهانه گذاشت. علاوه بر این، صنایع داروسازی غربی بشدت به مواد اولیه (API) ساخته شده در هند وابسته اند و هند نیز مواد پایه پتروشیمی خویش را از خلیج فارس وارد میکند. این یعنی اختلال در خلیج فارس مساوی است با بحران دارو در سطح بین المللی.
۱. بحران تأمین امنیت غذایی جهان (کودهای شیمیایی)
بیش از ۲۵ درصد از صادرات LNG، ۴۵ درصد از گوگرد، ۳۳ درصد از اوره و ۲۳ درصد از آمونیاک جهان بعنوان مواد اولیه کلیدی در تولید کودهای فسفاته و نیتروژنی از این تنگه عبور می کند. انسداد این مسیر، بخصوص در فصل کاشت بهاره در نیم کره شمالی، کشورهای تولیدکننده غلات (آمریکا، چین، هند، اندونزی، ویتنام و اروپا) را با بحران مواجه کرده و قیمت جهانی اقلام اساسی مانند گندم، ذرت، برنج و سویا را مستقیماً بالا می برد.
۲. فلج شدن شبکه حمل و نقل کالا و مسافر
با وابستگی ۲۰ درصدی تجارت جهانی سوخت جت و همینطور ۲۰ درصدی گازوئیل به تنگه هرمز، تأمین سوخت ناوگان هوایی، زمینی و دریایی مختل می شود. این امر به کاهش فعالیت شرکت های هواپیمایی، زمین گیر شدن ناوگان ها و افزایش چشم گیر هزینه سوخت کامیون ها، لوکوموتیوها و کشتی های باری می انجامد.
۳. اختلال گسترده در صنعت بسته بندی
حیات صنعت بسته بندی کاملا به مشتقات پتروشیمی (پت، پلی پروپیلن، پلی اتیلن و پلی استایرن) وابسته است. این مواد در تولید ظروف مواد غذایی و نوشیدنی ها، کیسه های صنعتی کود و سیمان و بسته بندی تجهیزات پزشکی کاربرد دارند. کمبود این مواد در بازار جهانی، قیمت تمام شده تمامی کالاهای نیازمند به بسته بندی را با جهش مواجه خواهدنمود.
۴. بحران در صنعت داروسازی
بخش قابل توجهی از مواد پایه و حیاتی تولید دارو، از خلیج فارس صادر می شود؛ همچون متانول (حلال ها)، اتیلن (تولید اتیلن اکسید برای استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی) و پلی اتیلن گلایکول (حلال APIها و ماده پایه پمادها). در این بین، کشور هند که به تنهایی ۲۰ درصد از داروهای ژنریک جهان را تأمین می کند، وابستگی شدیدی به واردات این مواد اولیه از خلیج فارس دارد که اختلال در آن، سلامت جهانی را تهدید می کند.
۵. رکود و تورم در صنعت پوشاک
مشتقات پتروشیمی نظیر پلیمرها (پت و پلی پروپیلن) بعنوان مواد اولیه تولید الیاف مصنوعی، نقش حیاتی در صنعت نساجی و پوشاک آسیا (به ویژه در جنوب شرقی آسیا) ایفا می کنند. توقف این جریان تجاری، مستقیماً بر میزان تولیدات و قیمت نهائی پوشاک در بازارهای جهانی اثرگذار می باشد.
۶. ضربه به تکنولوژی های جدید و پزشکی (بحران هلیوم)
دولت قطر در سالیان اخیر به تنهایی تأمین کننده یک سوم هلیوم دنیا بوده است. توقف صادرات این گاز راهبردی، صنایع پیشرفته ای چون توسعه هوش مصنوعی و ساخت تراشه ها را مختل کرده و در قسمت پزشکی نیز سبب توقف فعالیت دستگاه های تصویربرداری مانند MRI (به دلیل نیاز قطعی به هلیوم برای خنک کنندگی) خواهد شد.
به اجمال، خط لوله شرق-غرب عربستان (پترولاین) با ظرفیت حدود ۵ میلیون بشکه در روز و خط لوله ابوظبی با ظرفیت ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه در روز، روی هم رفته ظرفیتی خیلی کمتر از نفت عبوری از تنگه هرمز دارند. برای مثال، یک ماه پس از شروع تنش ها در اواخر فوریه، شاخص قیمت سفر در ایالات متحده آمریکا (TPI) در ماه مارس ۲۰۲۶ افزایش شایان توجهی داشت و قیمت سوخت در آمریکا ظرف یک ماه با ۲۱.۵ درصد افزایش، بیشترین تأثیر را در این تورم ماهانه گذاشت. بحران در صنعت داروسازی
بخش قابل توجهی از مواد پایه و حیاتی تولید دارو، از خلیج فارس صادر می شود؛ همچون متانول (حلال ها)، اتیلن (تولید اتیلن اکسید برای استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی) و پلی اتیلن گلایکول (حلال APIها و ماده پایه پمادها).
منبع: karokhedmat.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب