آینه ای معکوس چرا اینترنت ایران بر دوش شبکه اینترنت همراه سنگینی می کند و جهان بر وای فای تکیه دارد؟
به گزارش کاروخدمت، در حالیکه جهان حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد بار ترافیک خویش را بر دوش وای فای و شبکه ثابت می گذارد، ایران ۷۰ تا ۸۰ درصد آنرا بر دوش شبکه همراه گذاشته است.
به گزارش سرویس اقتصادی مشرق، در الگوی متعارف جهانی، شبکه ثابت و وای فای ستون فقرات حمل ترافیک اینترنت است و شبکه همراه نقش مکمل را ایفا می کند.
در ایران این نسبت معکوس شده است: بر پایه گزارشهای رسمی، بخش غالب ترافیک کاربران بر بستر شبکه سیار جریان دارد. این گزارش، بدون ورود به مقایسه رتبه ای، بر «میزان» سهم وای فای و اینترنت همراه در ایران در مقایسه با جهان متمرکز است و نشان داده است که ریشه این معکوس شدگی را باید در علامت های قیمتی تحریف شده و بازدارنده های سرمایه گذاری در شبکه ثابت جست وجو کرد، نه فقط در «فرهنگ مصرف» کاربران.
چه سهمی از ترافیک بر دوش «همراه» است؟
بر اساس جدیدترین گزارش سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی (رگولاتوری) برای بهار ۱۴۰۵، ضریب نفوذ اینترنت پهن باند سیار به ۱۴۶.۵۱% رسیده، در صورتیکه ضریب نفوذ اینترنت ثابت %۱۲.۰۲ بوده است.
تعداد مشترکان پهن باند سیار نیز به حدود ۱۲۷.۶۶ میلیون اشتراک رسیده، در صورتیکه تعداد مشترکان پهن باند ثابت با افت بالاتر از ۷ درصدی نسبت به زمان مشابه سال قبل، به حدود ۱۰.۴۷ میلیون اشتراک کاسته شده است.
به این ترتیب، فاصله ضریب نفوذ اینترنت سیار و ثابت حالا به بالای ۱۲ برابر رسیده و بازهم نشان دهنده اتکای بالای الگوی دسترسی اینترنت در ایران به شبکه های سیار است.
این نسبت در سطح جهانی نه تنها معکوس است، بلکه فاصله ای ساختاری با ایران دارد. بر پایه داده های اتحادیه بین المللی مخابرات (ITU) برای سال ۲۰۲۶، ترافیک پهن باند ثابت جهان به ۷.۵ زتابایت (ZB) و ترافیک پهن باند سیار به حدود ۱.۷ زتابایت رسیده است.
به بیان دیگر، در سطح جهانی حدود ۷۸ درصد ترافیک بر بستر شبکه ثابت و کمتر از ۲۲ درصد بر بستر شبکه سیار حمل می شود. استاندارد مرجع یاد شده سیاست گذاران ایرانی نیز نسبت ۳۰ به ۷۰ به سود شبکه ثابت است.
بنابراین، در صورتیکه جهان حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد بار ترافیک خودرا بر دوش وای فای و شبکه ثابت می گذارد، ایران ۷۰ تا ۸۰ درصد آنرا بر دوش شبکه همراه گذاشته است.
چرا کاربر ایرانی «به اجبار» به سوی موبایل رفته است
معکوس شدن این نسبت محصول دو نیروی هم جهت است: قیمت نسبی تحریف شده و ضعف زیرساخت ثابت که هزینه فرصت استفاده از وای فای را بالا برده است.
از منظر قیمت گذاری نیز، رییس سندیکای صنعت مخابرات ایران باور دارد تعرفه اینترنت همراه در ایران در سطح پایینی قرار دارد؛ به شکلی که بر خلاف الگوی رایج در خیلی از کشورها، که هزینه اینترنت همراه بطور محسوسی بیش از اینترنت ثابت است، در ایران تفاوت قابل توجهی میان تعرفه این دو نوع دسترسی وجود ندارد.
این نزدیکی تعرفه ها، انگیزه اقتصادی مهاجرت به شبکه ثابت را از بین می برد: چرا کاربر باید هزینه نصب و اشتراک فیبر یا وای فای خانگی را بپذیرد، وقتی دیتای همراه با قیمتی نزدیک و بدون هزینه راه اندازی در دسترس است؟ نتیجه، انتخاب «عقلانی» کاربر در چهارچوب علامت های قیمتی موجود است، نه یک ترجیح فرهنگی مستقل.
از منظر زیرساخت، ضعف شبکه ثابت این انتخاب را به یک اجبار مبدل می کند. وزیر ارتباطات اعلام نموده است که «نرخ استفاده از فیبر نوری مطابق استاندارد جهانی باید بین ۳۰ تا ۷۰ درصد باشد که متاسفانه این عدد در کشور زیر چهار درصد است».
این عقب ماندگی، خود محصول اقتصاد سرمایه گذاری است: گزارش ها از «افزایش ۱۰ برابری هزینه توسعه فیبرنوری» و «توقف سرمایه گذاری» به سبب عدم تناسب تعرفه ها با هزینه ها حکایت دارند. وقتی تعرفه های دستوری اجازه بازگشت سرمایه را نمی دهند و همزمان دیتای همراه ارزان، تقاضا برای شبکه ثابت را سرکوب می کند، اپراتور انگیزه ای برای حفاری و توسعه فیبر ندارد.
این یک دام بازخوردی است: ارزانی شبکه اینترنت سیار ← کاهش تقاضای ثابت ← کاهش درآمد و انگیزه سرمایه گذاری در ثابت ← تضعیف کیفیت و پوشش ثابت ← پناه بردن باردیگر کاربر به موبایل.
وای فای عمومی به عنوان «کالای باشگاهی»: تجربه همسایگان
در کشورهای همسایه، وای فای عمومی نه یک سرویس لوکس، بلکه به مثابه زیرساخت شهری کم هزینه برای کاهش فشار بر شبکه همراه و عرضه دسترسی پایدار در فضاهای پرتردد تعریف شده است.
در دبی، بر مبنای آخرین آمار تجمیعی اعلام شده تا سپتامبر ۲۰۲۳، بالاتر از ۲۳، ۶۰۰ نقطه دسترسی وای فای رایگان در فضاهای عمومی، فرودگاه، مترو و ایستگاههای اتوبوس مستقر شده است.
در عربستان سعودی، هیات ارتباطات و فناوری اطلاعات از استقرار بالاتر از ۶۰ هزار نقطه اتصال وای فای رایگان در سراسر پادشاهی آگاهی داده است.
در آنکارا، شهرداری کلان شهر از سرویس وای فای رایگان در ۷۳ نقطه شهری آگاهی داده که بر مبنای آخرین آمار تجمیعی پخش شده درباره ی میزان استفاده از این شبکه، تا مارس ۲۰۲۳، ۶۶۲، ۷۳۶ شهروند اعلام شده است و بالاتر از ۲.۵ میلیون گیگابایت داده از این راه جریان یافته است.
این نمونه ها نشان می دهند که وای فای عمومی می تواند به عنوان یک ابزار "جداسازی ترافیک" (offload) عمل کند: بخشی از بار داده که امروز بر شبکه همراه تحمیل می شود، به شبکه ثابت و نقاط دسترسی عمومی منتقل می شود.
مطالعات اقتصادی بین المللی نیز نشان می دهند که در مناطق شهری، استفاده از وای فای می تواند تا حدود ۶۵ درصد از ترافیک داده شبکه های همراه را به خود جذب کند؛ موضوعی که از یک سو به کاهش هزینه های اپراتورها کمک می نماید و از طرف دیگر، می تواند هزینه دسترسی کاربران به اینترنت را نیز کم کند.
این وضعیت در ایران، با عنایت به فشار بالای ترافیکی بر شبکه همراه و بهره برداری کمتر از ظرفیت شبکه ثابت، مجالی برای بهینه سازی اقتصادی ترافیک ایجاد می کند؛ به شکلی که انتقال بخشی از ترافیک داده از شبکه همراه به شبکه ثابت و وای فای می تواند ضمن استفاده مؤثرتر از ظرفیت موجود، فشار سرمایه گذاری و هزینه توسعه شبکه سیار را نیز کم کند.
اصلاح «قیمت نسبی» قبل از اصلاح «فرهنگ»
به عنوان جمع بندی این گزارش می توان گفت داده ها یک واقعیت ساده را آشکار می کنند: مسئله ایران «رتبه» در جدول های بین المللی نیست؛ مسئله معکوس شدن ساختاری سهم وای فای و همراه می باشد.
در جهانی که حدود ۸۰ درصد ترافیک را شبکه ثابت حمل می کند، ایران حدود ۸۰ درصد ترافیک را به شبکه همراه سپرده است. این وضعیت را نمی توان با سفارش به کاربران به «کمتر استفاده کردن از موبایل» اصلاح کرد، برای اینکه کاربر در چهارچوب قیمت های موجود و کیفیت زیرساخت موجود، انتخاب عقلانی خودرا انجام می دهد.
تحلیل اقتصادی نشان داده است که توالی اصلاحات اهمیت تعیین کننده دارد. تا آن زمان که تعرفه نسبی دیتای همراه بطور محسوس بیشتر از وای فای و شبکه ثابت نباشد، تقاضای موثر برای فیبر و وای فای شکل نمی گیرد؛ و تا آن زمان که تقاضا شکل نگیرد، سرمایه گذاری در فیبر و وای فای عمومی توجیه اقتصادی پیدا نمی نماید. از ین جهت، بازتنظیم علامت های قیمتی نه یک سفارش جانبی، بلکه پیش شرط هر سیاست توسعه وای فای است.
در گام بعد، گسترش وای فای عمومی در کلان شهرها می تواند با هزینه غائی نزدیک به صفر برای کاربر، هم فشار بر شبکه همراه را کم کند و هم تقاضای خانوارها را برای مهاجرت به شبکه ثابت تحریک می کند؛ دقیقاً همان نقشی که در دبی، ریاض و آنکارا بازی کرده است. بدون این توالی، هر سیاستی که مستقیماً به «فرهنگ سازی» مصرف بپردازد، در مقابل منطق اقتصادی مسلط بر انتخاب کاربر، ناکارآمد خواهد ماند.
به طور خلاصه
بر اساس تازه ترین گزارش سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی (رگولاتوری) برای بهار ۱۴۰۵، ضریب نفوذ اینترنت پهن باند سیار به ۱۴۶.۵۱% رسیده، در صورتی که ضریب نفوذ اینترنت ثابت %۱۲.۰۲ بوده است.
تعداد مشترکان پهن باند سیار هم به حدود ۱۲۷.۶۶ میلیون اشتراک رسیده، در صورتی که تعداد مشترکان پهن باند ثابت با افت بالاتر از ۷ درصدی نسبت به زمان مشابه سال قبل، به حدود ۱۰.۴۷ میلیون اشتراک کاسته شده است.
به این ترتیب، فاصله ضریب نفوذ اینترنت سیار و ثابت حالا به بالای ۱۲ برابر رسیده و بازهم نشان دهنده اتکای بالای الگوی دسترسی اینترنت در ایران به شبکه های سیار است.
این نسبت در سطح جهانی نه تنها معکوس است، بلکه فاصله ای ساختاری با ایران دارد. وزیر ارتباطات اعلام نموده است که نرخ استفاده از فیبر نوری مطابق استاندارد جهانی باید بین ۳۰ تا ۷۰ درصد باشد که متاسفانه این عدد در کشور زیر چهار درصد است.
این عقب ماندگی، خود محصول اقتصاد سرمایه گذاری است: گزارش ها از افزایش ۱۰ برابری هزینه توسعه فیبرنوری و توقف سرمایه گذاری به جهت عدم تناسب تعرفه ها با هزینه ها حکایت دارند. وقتی تعرفه های دستوری اجازه برگشت سرمایه را نمی دهند و هم زمان دیتای همراه ارزان، تقاضا برای شبکه ثابت را سرکوب می کند، اپراتور انگیزه ای برای حفاری و توسعه فیبر ندارد.
این یک دام بازخوردی است: ارزانی شبکه اینترنت سیار ← کاهش تقاضای ثابت ← کاهش درآمد و انگیزه سرمایه گذاری در ثابت ← تضعیف کیفیت و پوشش ثابت ← پناه بردن دوباره کاربر به موبایل.
وای فای عمومی به عنوان کالای باشگاهی: تجربه همسایگان
در کشورهای همسایه، وای فای عمومی نه یک سرویس لوکس، بلکه به مثابه زیرساخت شهری کم هزینه برای کاهش فشار بر شبکه همراه و عرضه دسترسی پایدار در فضاهای پرتردد تعریف شده است.
در دبی، مبنی بر آخرین آمار تجمیعی اعلام شده تا سپتامبر ۲۰۲۳، بالاتر از ۲۳، ۶۰۰ نقطه دسترسی وای فای رایگان در فضاهای عمومی، فرودگاه، مترو و ایستگاههای اتوبوس مستقر شده است.
در عربستان سعودی، هیئت ارتباطات و فناوری اطلاعات از استقرار بالاتر از ۶۰ هزار نقطه اتصال وای فای رایگان در سراسر پادشاهی آگاهی داده است.
در آنکارا، شهرداری کلان شهر از سرویس وای فای رایگان در ۷۳ نقطه شهری آگاهی داده که مبنی بر آخرین آمار تجمیعی پخش شده درباره ی ی میزان استفاده از این شبکه، تا مارس ۲۰۲۳، ۶۶۲، ۷۳۶ شهروند اعلام شده است و بالاتر از ۲.۵ میلیون گیگابایت داده از این راه جریان یافته است.
این نمونه ها نشان می دهند که وای فای عمومی می تواند به عنوان یک ابزار جداسازی ترافیک (offload) عمل کند: قسمتی از بار داده که امروز بر شبکه همراه تحمیل می شود، به شبکه ثابت و نقاط دسترسی عمومی منتقل می شود.
مطالعات اقتصادی بین المللی هم نشان می دهند که در مناطق شهری، استفاده از وای فای می تواند تا حدود ۶۵ درصد از ترافیک داده شبکه های همراه را به خود جذب کند؛ موضوعی که از یک سو به کاهش هزینه های اپراتورها کمک می نماید و از سوی دیگر، می تواند هزینه دسترسی کاربران به اینترنت را هم بکاهد.
این وضعیت در ایران، با توجه به فشار بالای ترافیکی بر شبکه همراه و بهره برداری کمتر از ظرفیت شبکه ثابت، مجالی برای بهینه سازی اقتصادی ترافیک ایجاد می کند؛ به گونه ای که انتقال قسمتی از ترافیک داده از شبکه همراه به شبکه ثابت و وای فای می تواند ضمن استفاده مؤثرتر از ظرفیت موجود، فشار سرمایه گذاری و هزینه توسعه شبکه سیار را هم بکاهد.
اصلاح قیمت نسبی پیش از اصلاح فرهنگ
به عنوان جمع بندی این گزارش میتوان گفت داده ها یک حقیقت ساده را آشکار می کنند: مسئله ایران رتبه در جدول های بین المللی نیست؛ مسئله معکوس شدن ساختاری سهم وای فای و همراه می باشد.
در جهانی که حدود ۸۰ درصد ترافیک را شبکه ثابت حمل می کند، ایران حدود ۸۰ درصد ترافیک را به شبکه همراه سپرده است.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب